Ale drzewo!

Na obrazie dużo się dzieje: widzimy Matkę Boską z synkiem, którego adorują dwa anioły, poniżej 12 królów, Jesse, prorok,  mniszka, rektor jej zakonu, paw, sokół, żuraw i ibis, a wysoko na dachu bocian.

Najpierw powinniśmy zidentyfikować tytułowego Jessego, ale nie, zaczniemy oglądanie od skromnej mniszki, która ubrana na biało klęczy z pokorą u stóp drzewa. Nie wiemy, jak się nazywa, wiemy, że jest mniszką w zakonie św. Marii Magdaleny z Haarlemu, nazywanego Zakonem Białych Pań, i jest fundatorką obrazu. Prawdopodobnie pochodziła z bardzo bogatej rodziny, skoro mogła zapłacić za obraz, i kazać się sportretować, jako bogobojna mniszka. To zamożne pochodzenie jest pierwszą wskazówką na drodze do wyjaśnienia, dlaczego Jezus musiał być królem. Jeszcze niedawno zakonnicy na obrazie nie było. Luterańscy właściciele płótna uznali, że nie chcą oglądać katolickiej mniszki i kazali ją zamalować. W tym miejscu wymalowano mur, który widzimy w głębi obrazu. Dopiero niespełna sto lat temu konserwatorzy uwolnili ją i przywrócili oglądającym wraz ze wspaniałą bielą jej habitu. Za nią stoi prorok Izajasz, po drugiej stronie drzewa prawdopodobnie rektor zakonu mniszki lub jej duchowy opiekun. Przez przedramię kobieta ma przewieszony sznur różańca. Najpewniej należała do dynamicznie rozwijającej się w tamtych czasach wspólnoty różańcowej. Różaniec ma także na szyi król Jozafat i jego wersję, czyli „róż wieniec” – król Abiasz

Wróćmy do Jessego. W Starym Testamencie ukazywany jest jako „pień, korzeń”, z którego wyszedł królewski ród Dawida. Podstawą jest proroctwo z Księgi Izajasza. Na oglądanym obrazie nasz bohater leży na trawie, wydaje się spać, wsparty na dłoni, a drzewo, nazwane jego imieniem, zdaje się wyrastać z jego lędźwi. Jesse miał niskie pochodzenie, ale kogo to może obchodzić, skoro jego syn Dawid, wnuk – Salomon i kolejni potomkowie zostali królami? Dlatego leży otulony drogą materią, obszytą złotą bordiurą.

Nad nim, na najniższej gałęzi siedzi król Dawid. Jego poprzednik król Saul wezwał go na swój dwór, ponieważ Dawid mistrzowsko grał na cytrze. Później, gdy celnym pociskiem z procy zabił olbrzyma Goliata, Saul dał mu za żonę swoją córkę. Tak się zaczęła jego kariera.

Wyżej siedzi jego syn, Salomon, najsłynniejszy król Izraela. Nie bardzo co prawda wiemy, kiedy dokładnie panował, ale za to w Biblii, z której głównie czerpiemy o nim wiedzę, jest wiele jego mądrości.

Obok Salomona siedzi Abiasz, wyżej, od lewej Jotam, Joram, Jozafat, Uzzjasz, Roboam i Asa. A jeszcze wyżej, też od lewej Achaz, Ezechiasz i Manasses. Wszyscy trzymają w rękach berła – królewskie symbole władzy i suwerenności. Są ubrani z przepychem, na głowach mają korony, a przede wszystkim wymyślne czapki. Tak malarz wyobrażał sobie królów Izraela. Widocznie czapki były dla niego ważne.

A na samym szczycie drzewa genealogicznego siedzi na rękach swojej matki Król Królów, dla którego to drzewo zostało wymalowane, by podkreślić jego szlachetne pochodzenie. Jest prawnym synem cieśli – murarza, ale nosi królewską krew. Dlaczego to miało być ważne, skoro miał krew boską?

Może trochę rozsunie zasłonę tajemnicy anegdota:

„Angielski hrabia, podczas wizyty we Francji, chwalił się przed królową Marią Leszczyńską, żoną Ludwika XV, że należy do najstarszego rodu, i podkreślał to przy każdej okazji. Królowa z uśmiechem zapytała:

– Nie chce pan chyba dowodzić, hrabio, że pańscy przodkowie znajdowali się już Arce Noego?

– Nie, najjaśniejsza pani, moi przodkowie mieli własny statek”.